Każdy z nas nosi w sobie yokai. Recenzja „Rzeki podziemnej” Łukasza Rusznicy

Rzeka podziemnato podróż wizualna, która wykorzystując świat japońskich duchów, potworów i zjaw, prowadzi widza w głąb ludzkiej intymności. 

Wybierając się do Japonii, by wziąć udział w projekcie European Eyes on Japan, Łukasz Rusznica miał w zamyśle sfotografowanie postaci z japońskiej mitologii zwanej yokai. Zależało mu na pokazaniu ludzkiej intymności przy pomocy potworów z legend, które w Japonii mają swoje własne światy, przenikające się ze światem ludzi. Fotografie, które powstały podczas rocznego pobytu artysty w Japonii są ilustracją funkcjonowania w tamtejszych warunkach kulturowych. Rezydencja artystyczna dała Rusznicy czas i możliwość oddania się poznawaniu i skupieniu na sztuce. To nie był turystyczny wypad i jego efektem nie są obrazy świadczące o stereotypowej fascynacji krajem kwitnącej wiśni. 

O czym opowiada najnowsza publikacja artysty? Wykorzystując japońskie stwory przebierające różnorodne postaci, Rusznica pokazuje lęki własnej seksualności i intymności. Interesuje go to, co niewidoczne, to co znajduje się pod spodem, pod skórą. 

Jak sam mówi Rzeka podziemna to opowieść: 

O niewidzialnej sieci. O przeżywaniu świata. O mojej indywidualnej relacji ze światem, która jest tak indywidualna, że okazuje się wspólna nam wszystkim. Okazuje się, że nie różnimy się tak bardzo. I nie jesteśmy aż tak skomplikowani.

Sam tytuł Rzeka podziemna w zestawieniu z obrazami od razu wskazuje na niezwykle emocjonalną historię. Wszystko zostało opowiedziane z wykorzystaniem miejscowego folkloru, a jednocześnie z wyraźnym, aczkolwiek nie zawsze jednoznacznym, pokazaniem zamysłu autora. Zdjęcia Rusznicy są pełne symboli i odniesień do mitycznego kręgu duchów, który nieustannie miesza się ze światem ludzi, którzy, choć nie zawsze w polu ostrości, to jednak stanowią główny temat tej opowieści. Yokai pozostaje jedynie pretekstem do wejścia w głąb freudowskich lęków. W zdjęciach dominują barwy czerwona i granatowa. Zwłaszcza  czerwień jest odniesieniem do fotografii, poprzez swoją analogię do światła ciemniowego. Twarda okładka kryje w sobie świetnie poprowadzoną narrację. Gruby matowy papier przeplatany jest mniejszymi transparentnymi stronami o bardzo małej gramaturze. Dzięki temu jeszcze mocniej czujemy, że to, co ukryte w abisalu ludzkiej podświadomości cały czas przeplata się z ekshibicjonizmem codziennych czynności. Książka przeplatana jest również bielą, która ma swoje symboliczne odniesienie w kulturze Japonii. Bowiem biały oznacza odwagę. Czasami pojawiają się silnie rażące neonowe barwy, odkrywające nowe, zaskakujące warstwy photobooka. Dzięki takiemu podejściu Subterranean River jest niezwykle wciągającą lekturą. Prowadzona narracja powoli dozuje nam odczuwanie świata, którego bezsprzecznie jesteśmy częścią. Jest to bezpośrednie odniesienie do natury, ale nie tej, jak sam autor mówi, potocznie rozumianej, jako dzika przyroda. To odniesienie do natury, której częścią jest wszystko. To, co tworzymy również. Wszystko jest naturą o wielu warstwach. 

Trzeba powiedzieć, że fotografie znajdujące się w Rzece podziemnej, to zbiór doskonałych prac autora. Ciekawa forma publikacji i zróżnicowanie graficzne niewątpliwie składają się na świetna realizację, która jest zasługą nie tylko Rusznicy, ale również współpracy z Grupą Projektor (Joanna Jopkiewicz i Paweł Ł. Borkowski) i Krzysztofem Krzysztofiakiem, który był odpowiedzialny za przygotowanie zdjęć do druku. Tekst w książce jest autorstwa Olgi Drendy, która w sposób stanowczy potwierdza, że Subterranean River, choć mroczna i brutalna, to jest przepiękną opowieścią odkrywającą spirytualność każdego i każdej z nas. 

Autor: Łukasz Rusznica
Tytuł: Subterranean River
Miejsce wydania: Londyn
Data wydania: 2018
Autor fotografii: Łukasz Rusznica
Autorka tekstu: Olga Drenda
Język: angielski
Opracowanie graficzne: Grupa Projektor 
Wydawca: Fundacja Sztuk Wizualnych, PALM Studios
Liczba stron: 120 stron
Format: 23,5×31 cm
Oprawa: twarda
Technika druku: druk offsetowy
Nakład: 500 ezgemplarzy
ISBN: 978-83-62978-35-9