Dwie książki o książkach

The Photobook in Art and Society. Participative Potentials of a Medium, edycja: Montag Stiftung Kunst und Gesellschaft, Jovis, Berlin, 2020

Liczący niemal 500 stron tom nie jest typową książką o książkach, lecz pochodną mobilnej wystawy World in Transition podróżującej po Niemczech (Rostock, Duisburg, Kassel). Prawie dwie trzecie objętości książki stanowi dokumentacja transportu, montażu oraz samej wystawy. Przygotowana w zaaranżowanych kontenerach oraz na ruchomych zrobionych z europalet tablicach wystawa przedstawia rolę photobooków “w sztuce i w społeczeństwie”. To wszystko takie poprawne politycznie i otwarte jak przyświecające projektowi hasło Ruth Gilberger “Photobooks for All!”. Całość, jak sugeruje w jednym z tekstów Ann-Katrin Bicher (Exhibiting photobooks differently) ma być próbą wyjścia, wyjścia poza wąski krąg specjalistów i otwarcia na zwykłych ludzi. W praktyce partycypacyjny potencjał medium to warsztaty, spotkania z fotografami i ekspozycja 22 dobrze znanych już publikacji autorów takich jak Pieter Hugo, Carlos Spottorno, Mark Power, Jacqueline Hassing, Ad van Denderen, Peter Bialobrzeski. Dużo tu komunałów dotyczących polityki wybitych tłustym fontem na całą stronę. O samych książkach dowiadujemy się niewiele. Nawet zaproszony do napisania tekstu Gerry Badger potraktował to jako okazję do zwekslowania swojego core-businessu zamiast tekstu przedstawiając zajawkę. Książka, która akcentuje „participative potentials of a medium” rozczarowuje powierzchownością. Jest w tym na swój sposób zabawnie naiwna jak Frank Jebavy, dyrektor jednej z instytucji partnerskich zapytany o pierwszą myśl, jaka mu przyszła do głowy, gdy usłyszał o World in Transition. „A photo album? How boring!”, odpowiada Jebavy. Nawet na zdjęciach dokumentujących wystawę widać, że tłumów nie było. Książki to dziś dobro kolekcjonerskie dla kulturowych elit. Tak też zmienia się świat i tę zmianę uchwycili autorzy The Photobook in Art and Society.

 

Photobook Belge. 1854-Now, edycja: Tamara Berghmans, FOMU – Fotomuseum Antwerp, Hannibal, Antwerp-Veurne 2019

Modę na holenderskie photobooki przeciwstawić można ciszy, jaka panuje wokół książek belgijskich. Według Tamary Berghmans belgijskie photobooki – za wyjątkiem gwiazd tj. Dirk Braeckman, Carl de Keyzer i Jan Kempenaers – są nieznane w obiegu międzynarodowym. Co gorsza, również w samej Belgii funkcjonują na marginesie kultury wizualnej. Monumentalne studium Berghmans, które opiera się na akademickim researchu i towarzyszy wystawie w Fotomuseum Antwerp zmienia sytuację. Berghmans najpierw przedstawia książki w układzie chronologicznym z podziałem na albumy wydawane w wieku XIX, lata 1900-1965 i od 1965 do dziś. Przy czym ostatnie dekady ujęte są problemowo. W tej części znajdują się eseje rozliczające się z kolonialnymi książkami z Kongo (Sandrine Colard), książkami artystycznymi (Johan Pas), relacji fotogafii i tekstu (Jan Baetens), photobookom podróżniczym (Johan de Vos), czy kwestii „belgijskości [Belgitude]” (Emmanuel d’Autreppe). To jedna z najpiękniejszych książek o książkach, przynosząca wiele odkryć i wiedzy.